رتینول یکی از معروف‌ترین و پژوهش‌شده‌ترین مواد مراقبت از پوست است. مشتقی از ویتامین A که برای بهبود بافت پوست، کاهش ظاهر خطوط ریز، کمک به آکنه‌های سبک و یکنواختی رنگ استفاده می‌شود. اما همین ماده‌ی قدرتمند اگر بدون برنامه شروع شود، ممکن است خشکی، قرمزی، پوسته‌پوسته شدن و سوزش ایجاد کند و خیلی‌ها را برای همیشه از آن فراری دهد.
این راهنما برای کسانی نوشته شده که تازه می‌خواهند رتینول را امتحان کنند. می‌گوییم رتینول چیست، چه فرق‌هایی با رتینوئیدهای دیگر دارد، چطور شروع کنیم، چه چیزی با آن ترکیب شود و چه چیزی نشود، و اگر عوارض داشتیم چه کنیم.
رتینول و مشتقات ویتامین A در بارداری و شیردهی معمولاً توصیه نمی‌شوند. اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، قبل از استفاده با پزشک مشورت کنید.
رتینول چیست و چطور کار می‌کند؟
رتینول یک رتینوئید است؛ گروهی از ترکیبات مشتق از ویتامین A. پوست رتینول را در دو مرحله به رتینوئیک اسید (شکل فعال) تبدیل می‌کند. رتینوئیک اسید به گیرنده‌های سلول‌های پوست متصل می‌شود و:
سرعت تجدید سلولی را افزایش می‌دهد (پوست سطحی سریع‌تر نو می‌شود).
تولید کلاژن را تحریک می‌کند.
از انسداد منافذ جلوگیری می‌کند.
پراکندگی رنگدانه‌ی ملانین را بهبود می‌دهد.
به همین دلیل رتینول در چند حوزه به‌صورت هم‌زمان کمک می‌کند: ضد پیری، جوش‌های سبک، منافذ، بافت ناهموار و لک. تأثیر آن تدریجی است و بعد از ۸ تا ۱۲ هفته استفاده‌ی منظم به‌وضوح دیده می‌شود.
رتینول، رتینال، رتینوئیک اسید و بایو‌رتینول؛ تفاوت چیست؟
ماده | قدرت | توضیح |
|---|---|---|
رتینیل پالمیتات / استر رتینول | کم | ملایم‌ترین، برای شروع بسیار آهسته یا پوست خیلی حساس |
رتینول | متوسط | رایج‌ترین شکل در محصولات آرایشی بهداشتی |
رتینال (رتینالدهید) | متوسط تا زیاد | یک مرحله به رتینوئیک اسید نزدیک‌تر؛ سریع‌تر اثر می‌کند |
رتینوئیک اسید (ترتینوئین) | زیاد | نسخه‌ای؛ فقط با دستور پزشک |
بایو‌رتینول / جایگزین‌های گیاهی | متفاوت | بازاریابی «ملایم»؛ فرمول‌ها و شواهد متفاوت است |
برای مبتدی‌ها، محصولات رتینول ملایم یا فرمول‌هایی که ساختارشان تحریک را کم می‌کند، نقطه‌ی شروع مناسبی هستند.
رتینول در دلیسا
سرم کوچک‌کننده منافذ نامبوزین No.3 با بایو‌رتینول آبی و نیاسینامید: ترکیب بایو‌رتینول با نیاسینامید برای ظاهر منافذ و بافت پوست؛ گزینه‌ی مناسب برای شروع.
کرم دور چشم ضد چروک و لیفت‌کننده نامبوزین شماره ۹ (حاوی رتینول و NAD): مخصوص ناحیه‌ی دور چشم که پوست آن نازک‌تر است. بیشتر درباره‌ی مراقبت دور چشم: راهنمای مراقبت از دور چشم.
سرم لیفتینگ و جوانساز نامبوزین شماره ۹ NAD+ Bio برای روتین ضد پیری.
دسته‌ی سرم ضد پیری و جوانسازی و مراقبت دور چشم محصولات بیشتری دارند. برند نامبوزین را هم ببینید.
چه کسانی باید رتینول را شروع کنند؟
معمولاً از اواخر دهه‌ی بیست یا اوایل سی سالگی برای پیشگیری از پیری، یا هر سنی برای:
بافت ناهموار و منافذ باز
جوش‌های سبک و سرسیاه
لک‌های پس از جوش
خطوط ریز و چروک‌های کم‌عمق
کسانی که پوست بسیار حساس، اگزما یا روزاسه فعال دارند، قبل از شروع باید با پزشک پوست صحبت کنند.
برنامه‌ی شروع تدریجی
مهم‌ترین قانون رتینول: آرام شروع کن، آرام برو. پوست در هفته‌های اول به ماده‌ی جدید عادت می‌کند و عجله باعث ایجاد «رتینوئید درماتیت» (پوسته‌پوسته شدن شدید، قرمزی و سوزش) می‌شود.
مرحله | تعداد دفعات | نکته |
|---|---|---|
هفته‌های ۱ و ۲ | ۲ شب در هفته (مثلاً شنبه و سه‌شنبه) | مقدار یک نخود برای کل صورت |
هفته‌های ۳ و ۴ | ۳ شب در هفته | اگر خشکی یا سوزش دیدید، برگردید به ۲ شب |
ماه دوم | شب‌های یک‌در‌میان | سد پوست را با مرطوب‌کننده‌ی غنی حمایت کنید |
ماه سوم به بعد | هر شب (در صورت تحمل) | همه الزاماً به مصرف شبانه نمی‌رسند؛ نیاز ندارید |
روش صحیح استفاده
شب، صورت را با شوینده‌ی ملایم بشویید.
پوست را کامل خشک کنید؛ پوست مرطوب جذب رتینول را بالا می‌برد و احتمال تحریک را زیاد می‌کند.
مقدار یک نخود رتینول را روی پیشانی، گونه‌ها، چانه و بینی نقطه‌نقطه بزنید و پخش کنید.
از اطراف چشم، گوشه‌ی بینی و لب فاصله بگیرید (مگر محصول مخصوص چشم باشد).
ده دقیقه بعد یک مرطوب‌کننده‌ی ساده و ترمیم‌کننده بزنید. بعضی افراد «ساندویچ» می‌کنند: مرطوب‌کننده، رتینول، دوباره مرطوب‌کننده. این روش تحریک را کمتر می‌کند.
صبح روز بعد حتماً ضد آفتاب بزنید؛ رتینول پوست را به نور حساس‌تر می‌کند. برای انتخاب: راهنمای ضد آفتاب.
عوارض احتمالی و راه‌های کنترلشان
خشکی و پوسته‌پوسته شدن
شایع‌ترین عارضه. دفعات استفاده را کم کنید، مرطوب‌کننده‌ی غنی‌تر با سرامید بزنید و لایه‌برداری را متوقف کنید. نمونه‌ی ترمیم‌کننده: بالم ترمیم‌کننده سیکاپلاست B5 پلاس لاروش پوزای و کرم Atoderm بایودرما.
قرمزی و سوزش
چند شب استراحت بدهید، محصولات تسکین‌دهنده و بدون عطر استفاده کنید. نمونه: سرم تسکین‌دهنده و ضدقرمزی آنوا آزلائیک اسید و کرم ترمیم‌کننده سیکالفیت پلاس اون. دسته‌ی سرم صورت را هم ببینید.
افزایش موقت جوش (Purging)
در ۴ تا ۸ هفته‌ی اول، چون تجدید سلولی تندتر می‌شود، ممکن است جوش‌های زیرپوستی که از قبل در حال شکل‌گیری بودند به سطح بیایند. این مرحله موقت است؛ اگر بعد از ۸ هفته ادامه یافت یا شدید بود، به پزشک مراجعه کنید.
حساسیت به نور
استفاده از ضد آفتاب ضروری است؛ از سولاریوم و آفتاب مستقیم خودداری کنید.
چه موادی را با رتینول ترکیب کنیم و چه موادی را نه؟
ماده | وضعیت | توضیح |
|---|---|---|
نیاسینامید | همراه خوب | تحریک را کم می‌کند؛ مقاله‌ی نیاسینامید |
هیالورونیک اسید، سرامید | همراه عالی | رطوبت و سد پوست را تامین می‌کنند |
ضد آفتاب (صبح) | ضروری | محافظت از پوست نوشده |
ویتامین C | در زمان‌های جدا | C صبح، رتینول شب؛ ویتامین C |
AHA / BHA / بنزوئیل پروکسید | با احتیاط یا جدا | در یک شب هم‌زمان نزنید؛ راهنمای اسیدها |
اشتباهات رایج مبتدی‌ها
شروع با غلظت یا دفعات زیاد.
زدن رتینول روی پوست خیس.
مصرف مقدار زیاد (بیش از یک نخود).
نزدن ضد آفتاب.
ترکیب هم‌زمان با اسید و ویتامین C قوی.
انتظار نتیجه در دو هفته.
رها کردن در اولین پوسته‌ریزی؛ بهتر است دفعات را کم کنید نه آنکه کنار بگذارید.
چه زمانی نتیجه می‌بینیم؟
۴ تا ۶ هفته: بافت پوست صاف‌تر و لطیف‌تر.
۱۲ هفته: کاهش واضح سرسیاه و جوش‌های سبک، بهتر شدن رنگ.
۶ ماه تا یک سال: کم‌رنگ شدن خطوط ریز و بهبود الاستیسیته.
رتینول را در روتین کجا قرار دهیم؟
روتین نمونه برای شب‌های رتینول: شوینده (راهنمای پاک‌سازی)، خشک کردن، رتینول، مرطوب‌کننده. شب‌های استراحت: شوینده، سرم آبرسان (راهنمای آبرسانی)، مرطوب‌کننده‌ی ترمیم‌کننده. صبح‌ها: شوینده ملایم، سرم آنتی‌اکسیدان یا نیاسینامید، مرطوب‌کننده، ضد آفتاب. ساختار کلی را در روتین پوستی چیست؟ ببینید.
نتیجه‌گیری
رتینول یک ماده‌ی عالی است، به شرط آنکه با صبر و برنامه شروع شود. از دو شب در هفته شروع کنید، از مقدار کم استفاده کنید، پوست را خوب مرطوب نگه دارید و هر صبح ضد آفتاب بزنید. نتیجه‌ی واقعی بعد از چند ماه ظاهر می‌شود و ارزشش را دارد. با روتین‌های پیشنهادی دلیسا می‌توانید بقیه‌ی روتینتان را هم کامل کنید.
سؤالات متداول
رتینول را صبح استفاده کنیم یا شب؟
بیشتر متخصصان استفاده‌ی شبانه را توصیه می‌کنند، چون رتینول با نور تجزیه می‌شود و پوست را به نور حساس‌تر می‌کند. صبح روز بعد ضد آفتاب ضروری است.
چند بار در هفته شروع کنیم؟
با ۲ شب در هفته شروع کنید و در صورت تحمل پوست، هر دو هفته یک شب اضافه کنید.
آیا در بارداری می‌توان از رتینول استفاده کرد؟
خیر، رتینول و مشتقات آن معمولاً در بارداری و شیردهی توصیه نمی‌شوند. حتماً با پزشک مشورت کنید.
پوسته‌پوسته شدن در هفته‌های اول طبیعی است؟
خفیف آن طبیعی است. اگر شدید بود، دفعات را کم کنید و مرطوب‌کننده‌ی ترمیم‌کننده بزنید.
رتینول را می‌توان با ویتامین C استفاده کرد؟
هر دو را می‌توان در یک روتین گنجاند، اما در زمان‌های جدا: ویتامین C صبح و رتینول شب.
چه سنی برای شروع رتینول مناسب است؟
معمولاً از اواخر دهه‌ی ۲۰ یا ۳۰ سالگی؛ برای آکنه یا بافت پوست هر سنی بعد از نوجوانی با نظر پزشک.
رتینول با آکنه چه کار می‌کند؟
با جلوگیری از انسداد منافذ و تسریع تجدید سلولی به جوش‌های سبک و سرسیاه کمک می‌کند؛ آکنه‌ی متوسط تا شدید به درمان پزشکی نیاز دارد.
